ΣΤΙΣ ΟΔΟΥΣ ΤΩΝ ΕΡΕΙΠΙΩΝ (ROADS TO RUIN) – ΜΕΛΕΤΗ ΣΗΜΑΝΤΙΚΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ ΥΨΗΛΟΥ ΚΙΝΔΥΝΟΥ: ΑΙΤΙΕΣ, ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ – Μια έκθεση του Cass Business School, για λογαριασμό της Airmic (Association of Insurance and Risk Managers in Industry and Commerce) Ανάδοχοι: Crawford και Lockton

Σύνοψη

Ερευνήσαμε 18 υψηλού προφίλ εταιρικές κρίσεις της τελευταίας δεκαετίας. Στις εταιρείες που πήραν μέρος σε αυτές τις κρίσεις περιλαμβάνονται η AIG, η Arthur Andersen, η BP, η Cadbury Schweppes, η Coca-Cola, η Airbus EADS, η Enron, η Firestone, η Maclaren, η Northern Rock, η Shell και η Société Générale. Η συνολική αξία των εταιρειών ήταν πριν την κρίση πάνω από 6 τρισεκατομμύρια δολάρια. Επτά εταιρείες ήρθαν αντιμέτωπες με την πτώχευση, εκ των οποίων οι τρεις «διασώθηκαν» από το κράτος. Σε 11 περιπτώσεις, ο Πρόεδρος ή/και ο Διευθύνων Σύμβουλος έχασαν τις θέσεις τους, και σε άλλες ανώτερα στελέχη και μη εκτελεστικοί διευθυντές (NEDs) έχασαν τη δουλειά τους. Σε 16 περιπτώσεις, οι εταιρείες ή/και τα στελέχη υπέστησαν προσωπικά οικονομικές κυρώσεις ή πρόστιμα, και σε τέσσερις περιπτώσεις στελέχη καταδικάσθηκαν σε ποινές φυλάκισης. Οι περισσότερες εταιρείες – και οι μετόχοί τους – υπέστησαν σοβαρές, μή ασφαλίσιμες, ζημίες καθώς και τραυματικά πλήγματα στη φήμη τους. Καμία από τις εταιρείες δεν έμεινε αλώβητη ή χωρίς προφανή άμεση βλάβη. Η έρευνα εντόπισε τις βασικές αιτίες που σχετίζονται με την αποτυχία αποτροπής της κάθε κρίσης και διαχείρησης στη συνέχεια των συνεπειών. Οι αστοχίες που οδήγησαν στην κάθε κρίση αναλύθηκαν και επτά βασικά ζητήματα που προέκυψαν, περιγράφονται στην παρούσα έκθεση ως οι υποκείμενοι κίνδυνοι που προκάλεσαν τις κρίσεις. Συνοπτικά, οι υποκείμενοι αυτοί κίνδυνοι προκύπτουν από:

Α.  Ανεπάρκεια του Δ.Σ. και αδυναμία των NEDs για άσκηση έλεγχου

Β.  Αδυναμία εντοπισμού εγγενών κινδύνων, όπως οι κίνδυνοι για το επιχειρηματικό μοντέλο ή τη φήμη

Γ.  Ανεπαρκής ηγεσία σε θέματα ήθους και εταιρικής κουλτούρας

Δ.  Προβλήματα στην εσωτερική επικοινωνία και τη ροή των πληροφοριών

Ε.  Οργανωτική πολυπλοκότητα και αλλαγές

ΣΤ.Ακατάλληλα κίνητρα, εσωτερικά και εξωτερικά

Ζ. Το σύνδρομο της «Γυάλινης Οροφής» – Οι risk managers δεν είχαν δυνατότητα αντιμετώπισης κινδύνων προερχόμενων από τα  κορυφαία κλιμάκια.

Τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας σε σχέση με τον ρόλο και τις ευθύνες των μελών του Διοικητικού Συμβουλίου (Δ.Σ.) στη διαχείριση των κινδύνων είναι τα εξής:

  1. Οι εφαρμοζόμενες τεχνικές δεν είχαν σχεδιαστεί για τον εντοπισμό και διαχείριση επικίνδυνων υποκείμενων κινδύνων και η στενή συνεργασία με τους επαγγελματίες risk managers θα πρέπει να ενισχυθεί.
  2. Διοικητικά Συμβούλια, και ιδιαίτερα Πρόεδροι και NEDs, έχουν ένα μεγάλο και σημαντικό “τυφλό σημείο” – η ηγεσία τους είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τον εντοπισμό και διαχείρηση αυτών των ιδιαίτερης έντασης κινδύνων.

Αντικείμενο της Μελέτης

Σε εμάς (Cass Business School), ανατέθηκε από την Airmic (Association of Insurance and Risk Managers in Industry and Commerce) η διερεύνιση δείγματος μεγάλων εταιρικών κινδύνων της τελευταίας δεκαετίας, προκειμένου να αντληθούν διδάγματα για το μέλλον. Οι στόχοι μας ήταν:

  • να διερευνήσουμε τις επιπτώσεις στις επιχειρήσεις των σημαντικών περιστατικών κινδύνων διαφόρων τύπων
  • να αναλύσουμε τις αιτίες αυτών των περιστατικών, και
  • να εξετάσουμε την επίπτωση στη διαχείριση κινδύνων των επιχειρήσεων γενικά.

Σχεδόν όλοι οι οργανισμοί που μελετήθηκαν ήταν εταιρείες του ιδιωτικού τομέα, οι οποίες ποικίλλουν σε μέγεθος από μεσαίες επιχειρήσεις μέχρι μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες. Η επιλογή τους έγινε για την κάλυψη μιας ευρείας περιοχής τομέων δραστηριότητας, συμπεριλαμβανομένων των κατασκευών, της μηχανολογίας, των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, της ενέργειας και των μεταφορών. Στις εταιρείες που εμπλέκονται στα περιστατικά που ερευνήθηκαν περιλαμβάνονται η AIG, η Arthur Andersen, η BP, η Cadbury Schweppes, η Coca-Cola, η Airbus EADS, η Enron, η Firestone, η Maclaren, η Northern Rock, η Shell και η Société Générale. Τα «περιστατικά εκδήλωσης του κινδύνου» που προκάλεσαν τις κρίσεις επιλέχθηκαν έτσι ώστε να υπάρχει ποικιλία τύπων, συμπεριλαμβανομένων περιστατικών υπεύθυνων για σημαντικές απώλειες ζωής, πυρκαγιά και έκρηξη, ένταση της ρυθμιστικής εποπτείας, τη διοίκηση και τη συμπεριφορά των εργαζομένων (συμπεριλαμβανομένης της απάτης), τα ελαττωματικά προϊόντα και τα σχετικά με προβλήματα πληροφορικής. Σε κάθε μια από τις 18 επιμέρους μελέτες περιστατικών παρέχονται γενικές πληροφορίες σχετικά με την εταιρεία που είχε πρωταγωνιστικό ρόλο, περιγράφεται η εκδήλωση του κνδύνου, δίνεται το περίγραμμα της αντίδρασης της διοίκησης και πραγματεύονται οι συνέπειες για την εταιρεία, καθώς και για άλλες εταιρείες και τους έχοντες κοινά συμφέροντα με αυτές. Ο ρόλος της ασφάλισης σημειώνεται ανάλογα με την περίπτωση και το πιο σημαντικό, σε κάθε μελέτη αναλύονται με λεπτομέρειες οι επιπτώσεις του περιστατικού στη διαχείριση των κινδύνων και τα διδάγματα που μπορούν να αντληθούν από αυτό.

Τα αποτελέσματα της έρευνας

Κατέστη σαφές ότι υπάρχει πολύ περισσότερο βάθος σε αυτές τις εταιρικές κρίσεις από ό,τι συνήθως συζητείται. Αφού φιλτράραμε τις συγκεκριμένες αιτίες «πυροδότησης» κάθε κρίσης, προέκυψαν σχέσεις με άλλα βαθύτερα ζητήματα στο σύνολο των δειγμάτων της μελέτης. Ονομάσαμε αυτά τα βασικά ζητήματα, τα οποία διαχέονται σε διαφόρους τομείς επιχειρηματικής δραστηριότητας: «υποκείμενους κινδύνους».

Αυτοί οι υποκείμενοι κίνδυνοι καθίστανται απειλητικοί κατά τέσσερις τρόπους:

  • Πολλοί αποτελούσαν μια δυνητικά θανάσιμη απειλή για τη λειτουργία της επιχείρησης και το επιχειρηματικό μοντέλο και συνέχισαν να υπάρχουν
  • Όταν επέλθουν συχνά προκαλούνται σοβαρές, μερικές φορές καταστροφικές και σχεδόν πάντα μή ασφαλίσιμες απώλειες για την επιχείρηση, τη φήμη της και τους ιδιοκτήτες της, θέτοντας συχνά τις θέσεις του Διευθύνοντος Συμβούλου ή/και του Προέδρου σε κίνδυνο
  • Πολλοί είχαν επίσης καθοριστικό ρόλο στη μετατροπή σοβαρών, αλλά δυνητικά διαχειρίσιμων κρίσεων, σε καταστροφές με βαριές επιπτώσεις στη φήμη και τις άδειες λειτουργίας
  • Οι περισσότεροι από αυτούς τους κινδύνους είναι τόσο πέρα από τις τρέχουσες δυνατότητες των τεχνικών ανάλυσης κινδύνου όσο και πέρα από την αρμοδιότητα και την τεχνογνωσία των τυπικών διαχειριστών κινδύνου. Μή έχοντας εντοπιστεί και κατά συνέπεια μη διαχειριζόμενοι, οι κίνδυνοι αυτοί παραμένουν αδικαιολόγητα επικίνδυνοι.

Μετά από λεπτομερή αξιολόγηση, έχουμε κατατάξει τους υποκείμενους κινδύνους σε επτά μεγάλες κατηγορίες, αν και αυτές δεν αλληλοαποκλείονται:

  • Επάρκεια Δ.Σ. και δυνατότητα ελέγχου από τους NEDs: Κίνδυνοι που προκύπτουν από την περιορισμένη επάρκεια του Δ.Σ. και τη σχεδόν απούσα δυνατότητα των NEDs να παρακολουθούν αποτελεσματικά και, εφόσον απαιτείται, να ελέγχουν τον εκτελεστικό βραχίονα της εταιρείας
  • Αδυναμία μελών Δ.Σ. να “δούν” κινδύνους: Κίνδυνοι από την αδυναμία του Δ.Σ. να αναγνωρίσει και να ασχοληθεί με την ενυπάρχουσα επικινδυνότητα της επιχείρησης, συμπεριλαμβανομένων των κινδύνων για το επιχειρηματικό μοντέλο, τη φήμη και την «άδεια λειτουργίας», στον ίδιο βαθμό που το Δ.Σ. ασχολείται με τις αμοιβές και τις ευκαιρίες
  • Ανεπάρκεια Ηγεσίας, Ήθους και Κουλτούρας: Κίνδυνοι λόγω αποτυχίας του Δ.Σ. στον τομέα της ηγεσίας και στην καλλιέργεια ήθους και εταιρικής κουλτούρας.
  • Ελαττωματική Εσωτερική Επικοινωνία: Κίνδυνοι από την προβληματική ροή σημαντικών πληροφοριών στο εσωτερικό του οργανισμού, μέχρι και του επιπέδου του Δ.Σ.
  • Κίνδυνοι από Οργανωτική Πολυπλοκότητα και Αλλαγές: Συμπεριλαμβανομένων και των κινδύνων μετά από εξαγορές
  •  Κίνδυνοι από Κίνητρα: Συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων στη συμπεριφορά εξ αιτίας των εξωτερικών και εσωτερικών κινήτρων
  • «Γυάλινη Οροφή» Κινδύνων: Κίνδυνοι που προέρχονται από την αδυναμία των ομάδων διαχείρισης κινδύνων και εσωτερικού ελέγχου να αναφέρουν και να συζητήσουν, με αμφότερα τα εκτελεστικά και μη εκτελεστικά μέλη, τους κινδύνους που προέρχονται από υψηλότερα επίπεδα της ιεραρχίας της εταιρείας τους, περιλαμβανομένων των κινδύνων από το ήθος, τη συμπεριφορά , τη στρατηγική και τις αντιλήψεις. Ένας αριθμός από τους υποκείμενους κινδύνους που εντοπίστηκαν δείχνουν προδιάθεση για, ή είναι παραδείγματα, «groupthink».

Δεδομένου ότι κάθε περιπτωσιολογική μελέτη αποτελεί τη λεπτομερή ιστορία μιας συγκεκριμένης κρίσης, περιλαμβάνονται επίσης πολλά διδάγματα σχετικά με τις πρακτικές της διαχείρισης κρίσεων και σχεδιασμού. Παρέχουν μια πολύτιμη και εκτεταμένη ευκαιρία ανώδυνης μάθησης από τις ατυχίες των άλλων, και έτσι μας έδωσαν τη δυνατότητα να συντάξουμε μια σειρά από παρατηρήσεις για την καλή και την κακή διαχείριση των κρίσεων.

Προκύπτοντα Μαθήματα

Τα σημαντικά διδάγματα από αυτή την έρευνα σχετίζονται με την ανάγκη τα Δ.Σ., ιδιαίτερα οι NEDs, να προσεγγίζουν αποτελεσματικότερα τη διαχείριση των κινδύνων, να ζητούν πλήρη ενημέρωση και να θέτουν περιεκτικά ερωτήματα σχετικά με τους υποκείμενους κινδύνους που εντοπίσαμε. Πολλοί διαχειριστές κινδύνου και ελεγκτές εσωτερικού ελέγχου θα αισθάνονται άβολα έχοντας να ασχοληθούν με τομείς που επισημαίνονται στην παρούσα έκθεση μέχρι να μπορέσουν να αποκτήσουν τις ικανότητες και την απαραίτητη εμπειρία προκειμένου να αμφισβητούν και να συζητούν τόσο την εταιρική στρατηγική όσο και το στυλ ηγεσίας των ανώτερων διευθυντικών στελεχών. Επιπλέον, πολλές από αυτές τις περιοχές κινδύνου είναι δύσκολο για τους επαγγελματίες διαχειριστές κινδύνων να τις εξετάσουν, πόσο μάλλον να υποβάλουν σχετικές εκθέσεις, διότι η επιβαλλόμενη αμφισβήτηση και μερικές φορές και η άσκηση κριτικής στους ανωτέρους τους θα μπορούσε να βάλει σε κίνδυνο την καριέρα τους. Έχουμε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τέσσερις σημαντικές εξελίξεις είναι απαραίτητες, προκειμένου τα Δ.Σ. να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τα σημαντικά αυτά ζητήματα επικινδυνότητας:

  1. Το πεδίο εφαρμογής, ο σκοπός και οι τεχνικές της ανάλυσης και διαχείρισης κινδύνου θα πρέπει να αναθεωρηθούν εκ νέου, προκειμένου να συλλάβουν κινδύνους, όπως αυτούς που έχουμε εντοπίσει, οι οποίοι συνήθως δεν εξετάζονται από τις τρέχουσες προσεγγίσεις
  2. Οι επαγγελματίες του κινδύνου θα χρειαστεί ίσως να διευρύνουν τις ικανότητές τους, ώστε να είναι σε θέση να εντοπίζουν, να αναλύουν και να συζητούν τους κινδύνους που προκύπτουν από το ήθος, την κουλτούρα και τη στρατηγική της εταιρείας τους και τις δραστηριότητες και τη συμπεριφορά των ηγετών τους
  3. Ο ρόλος και η θέση των επαγγελματιών του κινδύνου θα πρέπει να αλλάξει, έτσι ώστε να μπορούν με ασφάλεια να αξιολογούν, να αναφέρουν και να σχολιάζουν όλα τα ευρήματα υποκείμενων κινδύνων σε όλα τα επίπεδα, ακόμη και σε επίπεδο του Δ.Σ.
  4. Τα Δ.Σ., και ιδιαίτερα ο Πρόεδρος και οι NEDs, πρέπει να αναγνωρίσουν τη σημασία των κινδύνων που δεν συλλαμβάνονται από τις τρέχουσες προσεγγίσεις – θα πρέπει επίσης να επικεντρωθούν στο πώς θα εξασφαλιστεί η σύλληψη κινδύνων σε λανθάνουσα κατάσταση

Το πώς αυτά θα επιτευχθούν κατά τον καλύτερο τρόπο είναι ένα ζήτημα πέρα από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας έκθεσης, αν και το έργο που σχετίζεται με αυτούς τους τέσσερις τομείς, ιδιαίτερα τους δύο πρώτους, θα ήταν μια φυσική επέκταση της έρευνας μας. Υποψιαζόμαστε ότι υπάρχει επίσης ανάγκη για περισσότερο εξελιγμένη εκπαίδευση των NEDs και των εκτελεστικών στελεχών για την κατανόηση, την αξιολόγηση και την εμπλοκή σε θέματα επικινδυνότητας. Και θα πρέπει να επεκταθεί πολύ πέρα από την ανάλυση και την αποφυγή των κινδύνων, προκειμένου η περί την επικινδυνότητα συζήτηση να ενταχθεί στην ημερήσια διάταξη του Δ.Σ. μαζί με τις αμοιβές και τις ευκαιρίες.

Σύνοψη Συμπερασμάτων

Πολλοί από τους κινδύνους που έχουμε επισημάνει είναι εγγενείς σε κάθε οργάνωση. Μή έχοντας εντοπιστεί και κατά συνέπεια μη διαχειριζόμενοι, οι υποκείμενοι κινδύνοι αποτελούν δυνητικά θανάσιμη απειλή για το μέλλον ακόμη και των μεγαλύτερων και των πλέον επιτυχημένων επιχειρήσεων. Διοικητικά Συμβούλια, Πρόεδροι και ιδιαίτερα οι NEDs, έχουν ένα εκτεταμένο και σημαντικό “τυφλό σημείο” σε αυτή την επικίνδυνη περιοχή. Χωρίς την ηγεσία του Δ.Σ., οι κίνδυνοι αυτοί θα παραμείνουν σε λανθάνουσα κατάσταση, διότι μόνο τα Δ.Σ. μπορούν να διασφαλίσουν ότι θα χυθεί άπλετο φως σε αυτούς τους κινδύνους οι οποίοι διαφεύγουν της προσοχής.

Για την προμήθεια της ολοκληρωμένης μελέτης:

http://www.airmic.com/roads-ruin-study-major-risk-events-their-origins-impacts-and-implications

 

 

 

 

                                                                                                                                                                     

Share This